វិធីការពារ និងបញ្ច្រាសអាការៈខ្លាញ់រុំថ្លើម (Fatty Liver) តាមក្បួនវេជ្ជសាស្ត្រមេតាបូលីស
ស្វែងយល់ពីវិធីការពារ និងបញ្ច្រាសជាតិខ្លាញ់រុំថ្លើម (Fatty Liver/MASLD) តាមរយៈរបបអាហារមេឌីទែរ៉ាណេ ការកាត់បន្ថយស្ករ Fructose និងលំហាត់ប្រាណ។
វិធីការពារ និងបញ្ច្រាសអាការៈខ្លាញ់រុំថ្លើម (Fatty Liver) តាមក្បួនវេជ្ជសាស្ត្រមេតាបូលីស
- ជាតិស្ករ Fructose ក្នុងភេសជ្ជៈផ្អែម និងអាហារកែច្នៃ ត្រូវបានបំលែងទៅជាជាតិខ្លាញ់ដោយផ្ទាល់នៅក្នុងថ្លើម (De Novo Lipogenesis) លឿនជាងជាតិស្ករដទៃទៀត។
- ការស្រកទម្ងន់ត្រឹមតែ ៥ ទៅ ៧% នៃទម្ងន់ខ្លួនសរុប អាចកាត់បន្ថយជាតិខ្លាញ់ក្នុងថ្លើមបានរហូតដល់ ៥០% និងជួយបញ្ច្រាសការរលាកកោសិកាថ្លើម។
- របបអាហារមេឌីទែរ៉ាណេ (Mediterranean Diet) សម្បូរប្រេងអូលីវ ត្រីសាល់ម៉ុន ផ្លែប័រ និងបន្លែស្ពៃបៃតង គឺជាឱសថធម្មជាតិដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ថ្លើម។
ជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើមដែលមិនបណ្តាលមកពីគ្រឿងស្រវឹង (NAFLD ឬបច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា MASLD - Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease) បានក្លាយជាឃាតកស្ងប់ស្ងាត់ដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងចំណោមមនុស្សពេញវ័យនៅកម្ពុជា និងទូទាំងពិភពលោក។ មនុស្សជាច្រើនយល់ច្រឡំថាទាល់តែអ្នកផឹកស្រាទើបកើតជំងឺថ្លើម ប៉ុន្តែការពិតជាក់ស្តែង របបអាហារសម្បូរស្ករ Fructose និងការអង្គុយច្រើន គឺជាមូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យកោសិកាថ្លើមផ្ទុកជាតិខ្លាញ់លើសកម្រិត។
១. យន្តការជីវសាស្ត្រ៖ ហេតុអ្វីបានជាស្ករ Fructose បង្កខ្លាញ់រុំថ្លើមលឿនជាងខ្លាញ់?
នៅពេលអ្នកទទួលទានជាតិស្ករ Glucose (ដូចជាបាយ ឬនំបុ័ង) កោសិការាងកាយស្ទើរតែទាំងអស់ ដូចជាសាច់ដុំ និងខួរក្បាល អាចស្រូបយកវាទៅប្រើប្រាស់ជាថាមពលបាន។ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ ជាតិស្ករ Fructose (ដែលមានច្រើនក្នុងទឹកក្រូចកំប៉ុង តែទឹកដោះគោផ្អែម និងទឹកស៊ីរ៉ូពោត High-Fructose Corn Syrup) អាចរំលាយ និងបំបែកបានតែនៅក្នុង «ថ្លើម» មួយគត់។ នៅពេលថ្លើមទទួលបាន Fructose ច្រើនលើសលប់ វានឹងដំណើរការយន្តការ De Novo Lipogenesis ដោយបំលែងស្ករទាំងនោះទៅជាជាតិខ្លាញ់ Triglycerides ភ្លាមៗ។ យូរៗទៅ ជាតិខ្លាញ់ទាំងនេះកកកុញរុំកោសិកាថ្លើមលើសពី ៥% នៃទម្ងន់ថ្លើម បង្កជាជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម និងឈានទៅរកការរលាកក្រិនថ្លើម (Cirrhosis) ប្រសិនបើគ្មានការព្យាបាលទាន់ពេល។
២. របបអាហារមេឌីទែរ៉ាណេ៖ ពិធីការអាហារូបត្ថម្ភស្រោចស្រង់កោសិកាថ្លើម
វេជ្ជសាស្ត្រសម័យទំនើបបានបញ្ជាក់ថា គ្មានថ្នាំវេទមន្តណាអាចលាងសម្អាតថ្លើមបានល្អជាងការកែប្រែរបបអាហារនោះឡើយ។ របបអាហារមេឌីទែរ៉ាណេ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសកលថាជាស្តង់ដារមាសក្នុងការព្យាបាល Fatty Liver៖ ១. ប្រើប្រាស់ប្រេងអូលីវព្រហ្មចារី (Extra Virgin Olive Oil) ជាប្រភពខ្លាញ់ចម្បង ដែលសម្បូរអាស៊ីតខ្លាញ់មិនឆ្អែត Oleic Acid និងសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម Polyphenols; ២. បង្កើនការទទួលទានបន្លែអំបូរស្ពៃ (Cruciferous Vegetables ដូចជា ខាត់ណាខៀវ ប្រូខូលី) ដែលមានសារធាតុ Sulforaphane ជួយជំរុញអង់ស៊ីមបន្សាបជាតិពុលក្នុងថ្លើម; ៣. ទទួលទានគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (Walnuts, Almonds) និងត្រីសម្បូរខ្លាញ់ Omega-3 ចំនួន ២ ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍។
៣. លំហាត់ប្រាណ និងការតមអាហារ Intermittent Fasting ដើម្បីដុតបំផ្លាញខ្លាញ់ក្នុងថ្លើម
ក្រៅពីការតមស្ករ ការធ្វើលំហាត់ប្រាណកម្រិតមធ្យម (Aerobic Exercise ដូចជាការដើរលឿន ឬជិះកង់) រយៈពេល ១៥០ នាទីក្នុងមួយសប្តាហ៍ រួមផ្សំជាមួយការហ្វឹកហាត់លើកទម្ងន់ ២ ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍ ជួយបង្កើនភាពប្រែប្រួលនៃអាំងស៊ុយលីន និងបង្ខំឱ្យថ្លើមបញ្ចេញជាតិខ្លាញ់យកមកដុតបំផ្លាញ។ លើសពីនេះ ការអនុវត្តការតមអាហារតាមកាលកំណត់ Fasting 16/8 ផ្តល់ពេលវេលាឱ្យកោសិកាថ្លើមសម្រាកពីការរំលាយអាហារ និងបើកដំណើរការយន្តការ Autophagy សម្អាតជាតិខ្លាញ់ដែលកកស្ទះក្នុងកោសិកាថ្លើមបានយ៉ាងអស្ចារ្យ។
សួរ៖ តើជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើមមានរោគសញ្ញាអ្វីខ្លះឱ្យដឹងមុន?
ឆ្លើយ៖ នៅដំណាក់កាលដំបូង ជំងឺនេះស្ទើរតែគ្មានរោគសញ្ញាអ្វីទាំងអស់ (Silent Disease)។ មនុស្សមួយចំនួនអាចមានអារម្មណ៍អស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃរ៉ាំរ៉ៃ ឬតឹងណែនស្រាលៗនៅក្រោមឆ្អឹងជំនីរខាងស្តាំ។ ការពិនិត្យឈាមមើលអង់ស៊ីមថ្លើម (ALT, AST) និងការអេកូសាស្ត្រ (Ultrasound/FibroScan) គឺជាវិធីដឹងច្បាស់បំផុត។
សួរ៖ តើផ្លែឈើស្រស់អាចបង្កខ្លាញ់រុំថ្លើមដែរឬទេ?
ឆ្លើយ៖ ផ្លែឈើស្រស់ទាំងមូលមានផ្ទុកជាតិសរសៃ (Fiber) ទឹក និងវីតាមីន ដែលជួយពន្យារការស្រូបយកជាតិស្ករ ដូច្នេះវាមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដូចទឹកផ្លែឈើច្របាច់កំប៉ុង ឬទឹកក្រូចផ្អែមឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា គួរញ៉ាំក្នុងបរិមាណល្មមពី ១ ទៅ ២ ផ្លែក្នុងមួយថ្ងៃ។
សួរ៖ តើជាតិខ្លាញ់រុំថ្លើមអាចជាសះស្បើយទាំងស្រុងបានទេ?
ឆ្លើយ៖ អាចជាសះស្បើយបានទាំងស្រុង ប្រសិនបើស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលដំបូង (Steatosis) តាមរយៈការបញ្ចុះទម្ងន់ កាត់ផ្តាច់ភេសជ្ជៈផ្អែម និងការហាត់ប្រាណទៀងទាត់ក្នុងរយៈពេលពី ៣ ទៅ ៦ ខែ។