អាហារូបត្ថម្ភពោះវៀន និងអ័ក្សខួរក្បាល (Gut-Brain Axis)៖ ឥទ្ធិពលនៃ Microbiome លើអារម្មណ៍ និងការគេង
ស្វែងយល់ពីវិទ្យាសាស្ត្រ Gut-Brain Axis របៀបដែលបាក់តេរីពោះវៀន Microbiome ផលិត Serotonin ៩០% គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ភាពថប់បារម្ភ និងដំណេកស្កប់ស្កល់។
អាហារូបត្ថម្ភពោះវៀន និងអ័ក្សខួរក្បាល (Gut-Brain Axis)៖ ឥទ្ធិពលនៃ Microbiome លើអារម្មណ៍ និងការគេង
- ជាង ៩០% នៃអ័រម៉ូនរីករាយ Serotonin និង ៥០% នៃសារធាតុ Dopamine ក្នុងរាងកាយ ត្រូវបានផលិតឡើងដោយបាក់តេរីនៅក្នុងពោះវៀន មិនមែនក្នុងខួរក្បាលឡើយ។
- សរសៃប្រសាទ Vagus Nerve ដើរតួជាខ្សែកាបអុបទិកល្បឿនលឿនដែលបញ្ជូនសញ្ញាទៅមកដោយផ្ទាល់រវាងពោះវៀន និងប្រព័ន្ធប្រសាទកណ្តាលក្នុងខួរក្បាល។
- ការទទួលទានអាហារផ្អាប់ធម្មជាតិ (Probiotics) និងជាតិសរសៃបន្លែបៃតង (Prebiotics) ជួយកាត់បន្ថយអ័រម៉ូនស្ត្រេស Cortisol និងជួយឱ្យគេងលក់ស្កប់ស្កល់បានល្អ។
តើអ្នកធ្លាប់ដឹងទេថា ពោះវៀនរបស់អ្នកត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមថាជា «ខួរក្បាលទី ២ របស់មនុស្ស»? វិទ្យាសាស្ត្រប្រព័ន្ធប្រសាទ និងជីវវិទ្យាទំនើបបានរកឃើញថា អារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយ ភាពថប់បារម្ភ និងគុណភាពនៃការគេងរបស់អ្នក មិនមែនកើតឡើងផ្តាច់មុខនៅក្នុងលលាដ៍ក្បាលនោះឡើយ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងជិតស្និទ្ធដោយសហគមន៍បាក់តេរីរាប់ពាន់ពាន់លាននៅក្នុងពោះវៀន តាមរយៈបណ្តាញប្រាស្រ័យទាក់ទងហៅថា «អ័ក្សពោះវៀន-ខួរក្បាល (Gut-Brain Axis)»។
១. យន្តការ Vagus Nerve និងការផលិតសារធាតុ Serotonin ក្នុងពោះវៀន
ពោះវៀនរបស់មនុស្សផ្ទុកនូវកោសិកាប្រសាទច្រើនជាង ៥០០ លានកោសិកា ដែលបង្កើតបានជាប្រព័ន្ធប្រសាទផ្ទាល់ខ្លួនហៅថា Enteric Nervous System (ENS)។ ប្រព័ន្ធនេះភ្ជាប់ទៅកាន់ខួរក្បាលតាមរយៈសរសៃប្រសាទវែងបំផុតមួយឈ្មោះថា Vagus Nerve។ ការពិតដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលគឺថា ៨០ ទៅ ៩០% នៃសញ្ញាដែលរត់កាត់ Vagus Nerve គឺធ្វើដំណើរឡើង «ពីពោះវៀនទៅកាន់ខួរក្បាល» មិនមែនពីខួរក្បាលចុះមកក្រោមនោះទេ។ នៅពេលដែលបាក់តេរីល្អៗក្នុងពោះវៀន (Microbiome) ធ្វើការរំលាយជាតិសរសៃ ពួកវាផលិតសារធាតុបញ្ជូនសញ្ញាប្រសាទដូចជា Serotonin (អ័រម៉ូនលំនឹងអារម្មណ៍), GABA (អ័រម៉ូនស្ងប់ចិត្ត) និង Short-Chain Fatty Acids (SCFAs) ដែលជួយការពារកុំឱ្យខួរក្បាលរលាក។
២. ឥទ្ធិពលនៃអតុល្យភាពពោះវៀន (Dysbiosis) លើជំងឺថប់បារម្ភ និងការគេងមិនលក់
នៅពេលអ្នកទទួលទានអាហារកែច្នៃ អាហារផ្អែមខ្លាំង ឬលេបថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកញឹកញាប់ បាក់តេរីល្អៗនឹងត្រូវស្លាប់ បណ្តាលឱ្យកើតមានវិបត្តិអតុល្យភាពបាក់តេរី (Gut Dysbiosis)។ ស្ថានភាពនេះធ្វើឱ្យភ្នាសពោះវៀនជ្រាបទឹក (Leaky Gut) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជាតិពុលបាក់តេរី Lipopolysaccharides (LPS) ជ្រាបចូលទៅក្នុងចរន្តឈាម។ ជាតិពុលទាំងនេះបង្កការរលាករ៉ាំរ៉ៃដល់ខួរក្បាល (Neuroinflammation) ដែលបង្ហាញចេញជាអាការៈធ្លាក់ទឹកចិត្ត ថប់បារម្ភ ខួរក្បាលស្ពឹកស្រពន់ (Brain Fog) និងការថយចុះនៃអ័រម៉ូនមេឡាតូនីន ដែលធ្វើឱ្យអ្នកគេងមិនលក់ស្កប់ស្កល់។
៣. របបអាហារវេជ្ជសាស្ត្រដើម្បីស្រោចស្រង់ពោះវៀន និងពង្រឹងសុខភាពផ្លូវចិត្ត
ដើម្បីកសាងអ័ក្សពោះវៀន និងខួរក្បាលឱ្យរឹងមាំ ចូរអនុវត្តក្បួនអាហារូបត្ថម្ភ ២ សំខាន់ៗ៖ ទីមួយ បញ្ចូលអាហារសម្បូរ Probiotics (ដូចជា យ៉ាអួធម្មជាតិគ្មានស្ករ គីមឈី និងតែ Kombucha) ដើម្បីបង្កើនចំនួនបាក់តេរីល្អៗក្នុងពោះវៀន។ ទីពីរ ផ្តល់ចំណីដល់បាក់តេរីទាំងនោះតាមរយៈ Prebiotics (ដូចជា ខ្ទឹមស ខ្ទឹមបារាំង ចេកខ្ចី ដំឡូងជ្វា និងស្រូវសាលី Oats)។ ការសិក្សាផ្នែកចិត្តសាស្ត្រអាហារូបត្ថម្ភ (Nutritional Psychiatry) បង្ហាញថា ការផ្លាស់ប្តូររបបអាហារបែបនេះត្រឹមតែ ៤ សប្តាហ៍ អាចកាត់បន្ថយរោគសញ្ញាថប់បារម្ភបានយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត។
Q: តើការញ៉ាំថ្នាំគ្រាប់ Probiotics អាចជំនួសអាហារធម្មជាតិបានទេ?
A: ថ្នាំគ្រាប់ Probiotics អាចជួយបានមួយកម្រិត ប៉ុន្តែអាហារផ្អាប់ធម្មជាតិផ្តល់នូវពូជបាក់តេរីចម្រុះ និងអង់ស៊ីមរំលាយអាហារដ៏សម្បូរបែបជាងថ្នាំគ្រាប់។
Q: ហេតុអ្វីបានជាពេលមានស្ត្រេស យើងតែងតែចុកពោះ ឬរាគរូស?
A: ដោយសារអ័ក្ស Gut-Brain Axis ភ្ជាប់គ្នាដោយផ្ទាល់។ អ័រម៉ូនស្ត្រេស Cortisol ធ្វើឱ្យសរសៃឈាមពោះវៀនកន្ត្រាក់ និងផ្លាស់ប្តូរចលនាកន្ត្រាក់នៃក្រពះពោះវៀនភ្លាមៗ។
Q: តើ Microbiome ពោះវៀនមានឥទ្ធិពលលើការគេងជ្រៅ (Deep Sleep) ដោយរបៀបណា?
A: បាក់តេរីពោះវៀនជាអ្នកបំលែងអាស៊ីតអាមីណូ Tryptophan ឱ្យទៅជា Serotonin រួចខួរក្បាលយក Serotonin នេះទៅផលិតបន្តជា Melatonin សម្រាប់បញ្ជាការគេងលក់ស្កប់ស្កល់។