ទំនាក់ទំនងរវាងពោះវៀន និងខួរក្បាល (Gut-Brain Axis)៖ របៀបដែលបាក់តេរីល្អគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងសុខភាពផ្លូវចិត្ត
ស្វែងយល់ពីវិទ្យាសាស្ត្រ Gut-Brain Axis របៀបដែលបាក់តេរីល្អក្នុងពោះវៀនផលិតអ័រម៉ូនសេចក្តីសុខ Serotonin និងគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ថប់បារម្ភ និងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត។
ទំនាក់ទំនងរវាងពោះវៀន និងខួរក្បាល (Gut-Brain Axis)៖ របៀបដែលបាក់តេរីល្អគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងសុខភាពផ្លូវចិត្ត
- ជាង ៩០% នៃអ័រម៉ូនសេចក្តីសុខ Serotonin និងប្រហែល ៥០% នៃ Dopamine នៅក្នុងរាងកាយ ត្រូវបានសំយោគឡើងនៅក្នុងពោះវៀនដោយមានជំនួយពីបាក់តេរីល្អ Microbiome។
- សរសៃប្រសាទធំ Vagus Nerve ដើរតួជាខ្សែកាបអុបទិកល្បឿនលឿនដែលបញ្ជូនសញ្ញាផ្ទាល់ពីរទិស រវាងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងកណ្តាលខួរក្បាលកណ្តាល។
- ការទទួលទានអាហារផ្អាប់ធម្មជាតិ (Probiotics ដូចជា គីមឈី គីហ្វៀ ទឹកដោះគោជូរ) និងជាតិសរសៃបន្លែចម្រុះ (Prebiotics) ជួយកាត់បន្ថយអាការៈថប់បារម្ភ (Anxiety) និងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត។
តើអ្នកធ្លាប់កត់សម្គាល់ទេថា នៅពេលអ្នកមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច ឬស្ត្រេសខ្លាំង អ្នកច្រើនតែជួបប្រទះអាការៈចុកពោះ វិលវល់ក្រពះ ឬរាគរូស? នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ ប៉ុន្តែវាជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងនៃ «អ័ក្សពោះវៀន-ខួរក្បាល (Gut-Brain Axis)»។ វិទ្យាសាស្ត្រប្រព័ន្ធប្រសាទ និងមីក្រូជីវវិទ្យាបានរកឃើញថា ពោះវៀនរបស់មនុស្សគឺជា «ខួរក្បាលទីពីរ» ដែលមានផ្ទុកបាក់តេរីរាប់ពាន់ពាន់លាន និងជាកន្លែងផលិតសារធាតុបញ្ជូនសរសៃប្រសាទគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ដ៏ធំបំផុតក្នុងរាងកាយ។
១. ខួរក្បាលទីពីរ៖ បណ្តាញប្រសាទ Enteric Nervous System ក្នុងពោះវៀន
នៅក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់មនុស្ស មានផ្ទុកកោសិកាប្រសាទច្រើនជាង ៥០០ លានកោសិកា ដែលបង្កើតបានជាប្រព័ន្ធប្រសាទផ្ទាល់ខ្លួនហៅថា Enteric Nervous System (ENS)។ ប្រព័ន្ធប្រសាទនេះភ្ជាប់ផ្ទាល់ជាមួយខួរក្បាលកណ្តាលតាមរយៈសរសៃប្រសាទ Vagus Nerve។ អ្វីដែលអស្ចារ្យនោះគឺ សញ្ញាទំនាក់ទំនងភាគច្រើន (ប្រហែល ៨០ ទៅ ៩០%) រត់ចេញពី «ពោះវៀនឡើងទៅកាន់ខួរក្បាល» មិនមែនពីខួរក្បាលចុះមកពោះវៀននោះឡើយ។ នេះមានន័យថា សុខភាពនៃប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងតុល្យភាពនៃបាក់តេរីក្នុងពោះវៀន មានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើអារម្មណ៍ ការគិត និងកម្រិតថប់បារម្ភរបស់អ្នកជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
២. រោងចក្រផលិតសារធាតុ Neurotransmitters និងអាស៊ីតខ្លាញ់ SCFA
មនុស្សភាគច្រើនគិតថា អ័រម៉ូនសេចក្តីសុខ Serotonin ត្រូវបានផលិតនៅក្នុងខួរក្បាល ប៉ុន្តែការពិតជាក់ស្តែង ៩០ ទៅ ៩៥% នៃ Serotonin ត្រូវបានផលិតនៅក្នុងកោសិកាស្រទាប់ពោះវៀន (Enterochromaffin Cells)។ បាក់តេរីល្អក្នុងពោះវៀនជួយរំលាយជាតិសរសៃអាហារដែលមនុស្សមិនអាចរំលាយបាន ហើយបំប្លែងវាឱ្យទៅជាអាស៊ីតខ្លាញ់ខ្សែខ្លី Short-Chain Fatty Acids (SCFAs ដូចជា Butyrate, Acetate, Propionate)។ អាស៊ីត Butyrate នេះជួយពង្រឹងរបាំងការពារពោះវៀន (Gut Barrier) ការពារជាតិពុលកុំឱ្យជ្រាបចូលក្នុងឈាម (Leaky Gut) និងកាត់បន្ថយការរលាកក្នុងខួរក្បាល (Neuroinflammation)។
៣. ពិធីការ Psychobiotics៖ របបអាហារដើម្បីព្យាបាលអារម្មណ៍ និងកាត់បន្ថយស្ត្រេស
វិស័យវេជ្ជសាស្ត្រថ្មីមួយហៅថា «Psychobiotics» ផ្តោតលើការប្រើប្រាស់បាក់តេរីល្អដើម្បីព្យាបាលជំងឺផ្លូវចិត្ត។ ដើម្បីកសាងប្រព័ន្ធ Microbiome រឹងមាំ ចូរអនុវត្តក្បួន ៣ យ៉ាង៖ ១. បន្ថែមអាហារផ្អាប់សម្បូរ Probiotics ធម្មជាតិ (ដូចជា គីមឈី គីហ្វៀ ទឹកដោះគោជូរក្រិកគ្មានស្ករ មីសូ) យ៉ាងហោចណាស់ ១ ទៅ ២ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ; ២. ទទួលទានបន្លែផ្លែឈើចម្រុះឱ្យបាន ៣០ មុខផ្សេងគ្នាក្នុងមួយសប្តាហ៍ ដើម្បីចិញ្ចឹមពូជបាក់តេរីចម្រុះ; ៣. កាត់បន្ថយជាតិស្ករសកែច្នៃ ជាតិផ្អែមសិប្បនិម្មិត (Aspartame/Sucralose) និងអាហារ Fast Food ដែលជាភ្នាក់ងារសម្លាប់បាក់តេរីល្អ និងបង្កឱ្យមានអតុល្យភាព Dysbiosis។
សួរ៖ តើថ្នាំផ្សះ (Antibiotics) ប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍ផ្លូវចិត្តយ៉ាងដូចម្តេច?
ឆ្លើយ៖ ថ្នាំផ្សះសម្លាប់ទាំងបាក់តេរីអាក្រក់ និងបាក់តេរីល្អក្នុងពោះវៀន ដែលអាចកាត់បន្ថយការផលិត Serotonin និងបង្កឱ្យមានអារម្មណ៍ស្រពាប់ស្រពោន ឬថប់បារម្ភបណ្តោះអាសន្ន។ គួរទទួលទាន Probiotics បន្ថែមក្រោយបញ្ចប់ការព្យាបាលដោយថ្នាំផ្សះ។
សួរ៖ តើជំងឺពោះវៀនកន្ត្រាក់ IBS មានទំនាក់ទំនងជាមួយស្ត្រេសដែរឬទេ?
ឆ្លើយ៖ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុត។ អ្នកជំងឺ Irritable Bowel Syndrome (IBS) ភាគច្រើនមានអតុល្យភាពនៃ Gut-Brain Axis ដែលធ្វើឱ្យពោះវៀនមានប្រតិកម្មខ្លាំងរាល់ពេលមានសម្ពាធផ្លូវចិត្ត។
សួរ៖ តើត្រូវចំណាយពេលប៉ុន្មានដើម្បីស្តារប្រព័ន្ធបាក់តេរីពោះវៀនឡើងវិញ?
ឆ្លើយ៖ ការផ្លាស់ប្តូររបបអាហារមកញ៉ាំបន្លែសរសៃ និងអាហារផ្អាប់ អាចកែប្រែសមាសភាពបាក់តេរីក្នុងពោះវៀនបានយ៉ាងលឿនក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃទៅពីរបីសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ។