របៀបពិនិត្យព័ត៌មានមុនពេលចែករំលែក៖ វិធីសាស្ត្របញ្ឈប់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយនៅលើបណ្តាញសង្គម

របៀបពិនិត្យព័ត៌មានមុនពេលចែករំលែក៖ វិធីសាស្ត្របញ្ឈប់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយនៅលើបណ្តាញសង្គម

នៅលើបណ្តាញសង្គមសម័យបច្ចុប្បន្ន ព័ត៌មានមិនពិតអាចរីករាលដាលលឿនជាងព័ត៌មានពិតដល់ទៅ ៦ ដង។ រាល់ពេលដែលអ្នកចុចប៊ូតុង Share ដោយមិនបានផ្ទៀងផ្ទាត់ អ្នកអាចកំពុងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃការបំភាន់សង្គម និងការបង្កើតភាពវឹកវរ។ ការចេះពិនិត្យព័ត៌មានមិនមែនជាតួនាទីរបស់អ្នកកាសែតតែម្នាក់ឯងនោះទេ ប៉ុន្តែជាទំនួលខុសត្រូវឌីជីថលរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប។

១. អនុវត្តវិធីសាស្ត្រផ្ទៀងផ្ទាត់ SIFT ដើម្បីទប់ស្កាត់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ

វិធីសាស្ត្រ SIFT ដែលបង្កើតឡើងដោយអ្នកស្រាវជ្រាវអក្ខរកម្មព័ត៌មាន Mike Caulfield គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតទូទៅ។ វាមាន ៤ ជំហានសាមញ្ញ៖

• Stop (ឈប់)៖ នៅពេលអ្នកឃើញព័ត៌មានគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ចូរផ្អាកសិន កុំទាន់ចុច Share ឬ Comment ភ្លាមៗ។
• Investigate the Source (ស៊ើបអង្កេតប្រភព)៖ ពិនិត្យមើលថាតើគេហទំព័រ ឬទំព័រហ្វេសប៊ុកនោះជាស្ថាប័នព័ត៌មានផ្លូវការ ឬជាទំព័រអនាមិកដែលទើបបង្កើតឡើង។
• Find Trusted Coverage (ស្វែងរកការផ្សាយផ្សេងទៀត)៖ ស្វែងរកមើលថាតើមានស្ថាប័នព័ត៌មានល្បីៗ និងគួរឱ្យទុកចិត្តផ្សេងទៀតបានរាយការណ៍អំពីរឿងនេះដែរឬទេ។ ប្រសិនបើមានតែប្រភពមួយផ្សាយរឿងដ៏ធំ នោះទំនងជាព័ត៌មានមិនពិត។
• Trace Claims, Quotes, and Media (តាមដានបរិបទដើម)៖ ស្វែងរកប្រភពដើមនៃការដកស្រង់សម្តី ឬឯកសារយោង ដើម្បីដឹងថាតើវាត្រូវបានដកស្រង់ខុសពីបរិបទដើមដែរឬទេ។

២. ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាស្វែងរករូបភាពបញ្ច្រាស (Reverse Image Search)

វិធីសាស្ត្របោកបញ្ឆោតទូទៅបំផុតមួយ គឺការយករូបភាព ឬវីដេអូចាស់ៗដែលកើតឡើងពីច្រើនឆ្នាំមុន ឬនៅប្រទេសផ្សេង មកសរសេរអក្សរបំភាន់ថាជាព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗដែលទើបតែកើតឡើង។

ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវ អ្នកអាចប្រើប្រាស់មុខងារស្វែងរករូបភាពបញ្ច្រាស ដូចជា Google Lens ឬគេហទំព័រ TinEye។ ដោយគ្រាន់តែផ្ទុករូបភាពនោះឡើង ប្រព័ន្ធនឹងបង្ហាញប្រវត្តិរូបភាពនោះថាធ្លាប់ត្រូវបានបង្ហោះលើអ៊ីនធឺណិតតាំងពីពេលណា និងនៅក្នុងបរិបទអ្វីពិតប្រាកដ។ វិធីនេះជួយអ្នកបកអាក្រាតការកាត់ត ឬការបំភាន់បានយ៉ាងលឿនក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែប៉ុន្មានវិនាទីប៉ុណ្ណោះ។

៣. សម្គាល់ចំណងជើងបញ្ឆោតអារម្មណ៍ (Emotional Clickbait) និងពិនិត្យអាសយដ្ឋាន Domain

ព័ត៌មានក្លែងក្លាយភាគច្រើនត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីចិត្តសាស្ត្រមនុស្ស ជាពិសេសគឺអារម្មណ៍ខឹងសម្បារ ការភ័យខ្លាច ឬការភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំង។ ប្រសិនបើចំណងជើងអត្ថបទប្រើពាក្យធំៗ ដូចជា «អាថ៌កំបាំងដែលគេលាក់បាំង» «រឿងរន្ធត់ដែលមិនធ្លាប់ដឹង» ឬមានសញ្ញាឧទានច្រើនពេក ចូរបង្កើនការសង្ស័យរបស់អ្នកជាបន្ទាន់។

លើសពីនេះ ជនខិលខូចតែងតែបង្កើតឈ្មោះ Domain ដែលស្រដៀងនឹងស្ថាប័នល្បីៗ (ដូចជាការបន្ថែមអក្សរ ឬដូរពី .com ទៅជា .co ឬ .xyz) ដើម្បីបញ្ឆោតអ្នកអាន។ ចូរពិនិត្យមើល URL ក្នុងរបារអាសយដ្ឋានឱ្យបានច្បាស់លាស់ជានិច្ច មុនពេលជឿជាក់ និងចែកចាយបន្ត។