ពានរង្វាន់ណូបែលវេជ្ជសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២៦៖ ការរកឃើញបច្ចេកវិទ្យា Optogenetics បញ្ជាកោសិកាខួរក្បាល
គណៈកម្មាធិការណូបែលប្រកាសជ័យលាភីណូបែលវេជ្ជសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២៦ លើបច្ចេកវិទ្យា Optogenetics ដែលប្រើប្រាស់ពន្លឺដើម្បីគ្រប់គ្រងកោសិកាប្រសាទខួរក្បាល។
ពានរង្វាន់ណូបែលវេជ្ជសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២៦៖ ការរកឃើញបច្ចេកវិទ្យា Optogenetics បញ្ជាកោសិកាខួរក្បាល
- ការប្រើប្រាស់ពន្លឺបញ្ជាកោសិកាប្រសាទ៖ បច្ចេកវិទ្យា Optogenetics អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាច «បើក» ឬ «បិទ» សកម្មភាពកោសិកាខួរក្បាលជាក់លាក់ក្នុងរយៈពេលរាប់ពាន់វិនាទី។
- ជ័យលាភីណូបែលឆ្នាំ ២០២៦៖ លោក Karl Deisseroth និងលោក Peter Hegemann ត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសចំពោះការត្រួសត្រាយផ្លូវនៃការបំប្លែងប្រូតេអ៊ីនរស្មីសំយោគទៅជាកុងតាក់បញ្ជាសរសៃប្រសាទ។
- ក្តីសង្ឃឹមថ្មីនៃការព្យាបាលជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទ៖ បច្ចេកវិទ្យានេះកំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតវិធីសាស្ត្រព្យាបាលជំងឺ Parkinson ជំងឺបាក់ទឹកចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ និងការស្តារគំហើញឡើងវិញសម្រាប់អ្នកពិការភ្នែក។
អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍ ខួរក្បាលមនុស្សត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសរីរាង្គដ៏អាថ៌កំបាំងបំផុតដែលវិទ្យាសាស្ត្រពិបាកនឹងយល់ច្បាស់។ ការប្រកាសពានរង្វាន់ណូបែលផ្នែកសរីរវិទ្យា ឬវេជ្ជសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២៦ បានផ្តល់កិត្តិយសដល់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឆ្នើមដែលបានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាអព្ភូតហេតុមួយ ដែលអាចប្រើប្រាស់ពន្លឺដើម្បីបញ្ជា និងដោះសោអាថ៌កំបាំងនៃបណ្តាញប្រសាទខួរក្បាល។
១. បដិវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យា Optogenetics ក្នុងការគ្រប់គ្រងបណ្តាញប្រសាទ
គណៈកម្មាធិការណូបែលនៅវិទ្យាស្ថាន Karolinska Institutet បានប្រកាសជាផ្លូវការនូវជ័យលាភីពានរង្វាន់ណូបែលវេជ្ជសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២៦ ទៅកាន់លោកសាស្ត្រាចារ្យ Karl Deisseroth មកពីសាកលវិទ្យាល័យ Stanford និងលោកសាស្ត្រាចារ្យ Peter Hegemann មកពីសាកលវិទ្យាល័យ Humboldt នៃទីក្រុងប៊ែរឡាំង។
បច្ចេកវិទ្យា Optogenetics គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងវិស្វកម្មហ្សែន (Genetics) និងបច្ចេកវិទ្យាអុបទិក (Optics)។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានទាញយកប្រូតេអ៊ីនរំញោចពន្លឺហៅថា Channelrhodopsins ពីសារាយបៃតង រួចបញ្ចូលវាទៅក្នុងកោសិកាប្រសាទជាក់លាក់។ នៅពេលដែលពន្លឺឡាស៊ែរពណ៌ខៀវត្រូវបានបញ្ចាំងទៅលើកោសិកានោះ ប្រូតេអ៊ីននឹងបើកបណ្តាញអ៊ីយ៉ុងភ្លាមៗ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចបញ្ជាកោសិកាខួរក្បាលឱ្យធ្វើសកម្មភាពតាមបំណងក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពីរបីមីលីវិនាទីប៉ុណ្ណោះ។
២. ពីការយល់ដឹងអំពីសារាយ ឆ្ពោះទៅកាន់ការព្យាបាលមនុស្ស
ដំណើរស្វែងរករបកគំហើញនេះបានចាប់ផ្តើមតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ នៅពេលដែលលោក Peter Hegemann បានរកឃើញពីរបៀបដែលសារាយប្រើប្រាស់ប្រូតេអ៊ីនដើម្បីចាប់ពន្លឺ។ បន្ទាប់មក លោក Karl Deisseroth បានយករបកគំហើញនេះមកកែច្នៃ និងបង្ហាញថា វាអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីគ្រប់គ្រងសរសៃប្រសាទរបស់សត្វថនិកសត្វបានយ៉ាងជាក់លាក់។
កាលពីមុន ការសិក្សាពីខួរក្បាលត្រូវពឹងផ្អែកលើការឆក់ចរន្តអគ្គិសនី ឬការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី ដែលតែងតែប៉ះពាល់ដល់កោសិកាជុំវិញទាំងអស់ដោយមិនរើសមុខ។ Optogenetics បានផ្តល់ឱ្យវេជ្ជសាស្ត្រនូវសមត្ថភាពវះកាត់កម្រិតម៉ូលេគុល ដោយអាចជ្រើសរើសបញ្ជាតែកោសិកាគោលដៅតែមួយគត់ ដែលជាជំហានដ៏ធំធេងក្នុងការយល់ដឹងពីជំងឺសតិបញ្ញា និងអារម្មណ៍។
៣. ក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់ការព្យាបាលជំងឺពិការភ្នែក និងជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទ
បច្ចុប្បន្ននេះ បច្ចេកវិទ្យា Optogenetics បានវិវត្តហួសពីបន្ទប់ពិសោធន៍សត្វ និងកំពុងឈានចូលដំណាក់កាលសាកល្បងព្យាបាលមនុស្ស (Clinical Trials)។ ជោគជ័យដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតមួយ គឺការព្យាបាលជំងឺបាត់បង់គំហើញពីកំណើត (Retinitis Pigmentosa) ដោយអ្នកជំងឺពិការភ្នែកមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមមើលឃើញរូបរាងវត្ថុឡើងវិញ បន្ទាប់ពីកោសិកាបាតភ្នែកត្រូវបានបំពាក់ប្រូតេអ៊ីនចាប់ពន្លឺនេះ។
លើសពីនេះ បច្ចេកវិទ្យានេះកំពុងបើកផ្លូវឱ្យមានការព្យាបាលប្រកបដោយភាពច្បាស់លាស់សម្រាប់ជំងឺ Parkinson ជំងឺឆ្កួតជ្រូក (Epilepsy) ជំងឺបាក់ទឹកចិត្តរ៉ាំរ៉ៃ និងការឈឺចាប់សរសៃប្រសាទ។ គណៈកម្មាធិការណូបែលបានសង្កត់ធ្ងន់ថា របកគំហើញនេះបានផ្លាស់ប្ដូរវិស័យសរសៃប្រសាទវិទ្យាទាំងស្រុង និងបានផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដ៏ធំធេងសម្រាប់មនុស្សជាតិ។
សួរ៖ តើអ្វីទៅជា Optogenetics ហើយវាដំណើរការយ៉ាងដូចម្តេច?
ឆ្លើយ៖ Optogenetics គឺជាបច្ចេកវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់ហ្សែនចាប់ពន្លឺពីសារាយ បញ្ចូលទៅក្នុងកោសិកាប្រសាទ ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចបញ្ជាកោសិកានោះដោយប្រើពន្លឺឡាស៊ែរ។
សួរ៖ តើអ្នកណាខ្លះជាជ័យលាភីពានរង្វាន់ណូបែលវេជ្ជសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២៦?
ឆ្លើយ៖ ជ័យលាភីរួមមានលោក Karl Deisseroth (សាកលវិទ្យាល័យ Stanford) និងលោក Peter Hegemann (សាកលវិទ្យាល័យ Humboldt ទីក្រុងប៊ែរឡាំង)។