ភាគទី ១៖ បេសកកម្មស្រាវជ្រាវ ៥ ឆ្នាំតាមអតីតសមរភូមិ និងតំបន់ព្រំដែនរបស់ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី
ស្វែងយល់ពីប្រវត្តិស្រាវជ្រាវ ៥ ឆ្នាំតាមអតីតសមរភូមិ និងព្រំដែនរបស់ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី ក្នុងការចងក្រងសៀវភៅ យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាពកម្ពុជា។
ភាគទី ១៖ បេសកកម្មស្រាវជ្រាវ ៥ ឆ្នាំតាមអតីតសមរភូមិ និងតំបន់ព្រំដែនរបស់ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី
- បេសកកម្មស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ដីរយៈពេល ៥ ឆ្នាំពេញ (២០១៩-២០២៤) តាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនថៃ វៀតណាម ឡាវ និងអតីតសមរភូមិក្តៅគគុក ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីសាក្សីរស់។
- សៀវភៅកម្រាស់ ១ ១១១ ទំព័រ (ចែកជា ៤ វគ្គ និង ៤ ឧបសម្ព័ន្ធ) រៀបរៀងឡើងដោយផ្អែកលើឯកសារដើមពិតប្រាកដ និងអនុសាសន៍ណែនាំខ្ពង់ខ្ពស់ពីសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ដោយគ្មានការស្រមើស្រមៃ។
- ស្នាដៃនេះបញ្ជាក់ច្បាស់ថា «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ» គឺជាមេគុណនៃនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ និងជាឆ្អឹងខ្នងដែលទ្រទ្រង់សន្តិភាពកម្ពុជាមិនឱ្យដួលរលំឡើងវិញ។
ដំណើរការកសាងសន្តិភាពពេញលេញ និងការបង្រួបបង្រួមទឹកដីកម្ពុជាឱ្យស្ថិតក្រោមដំបូលរដ្ឋធម្មនុញ្ញតែមួយ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យ ឬត្រឹមតែការចរចាលើតុការទូតនោះឡើយ ប៉ុន្តែវាបានឆ្លងកាត់ការលះបង់ជីវិត ការសម្រេចចិត្តខាងនយោបាយដ៏ម៉ឺងម៉ាត់ និងការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងលើសមរភូមិ។ សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាពកម្ពុជា» កម្រាស់ ១ ១១១ ទំព័រ ដែលនិពន្ធដោយ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី គឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតនៃប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិដែលមិនធ្លាប់មានការចងក្រងក្បោះក្បាយបែបនេះពីមុនមកឡើយ។
១. ដំណើរស្វែងរកការពិត៖ ៥ ឆ្នាំនៃការចុះស្រាវជ្រាវតាមជួរមុខ និងអតីតសមរភូមិក្តៅ
ការចងក្រងសៀវភៅ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាពកម្ពុជា» ត្រូវបានចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩។ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី (នាយករងខុទ្ទកាល័យសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា) រួមជាមួយក្រុមការងារស្រាវជ្រាវ បានចំណាយពេលជាង ៥ ឆ្នាំពេញ ក្នុងការចុះទៅដល់មូលដ្ឋានផ្ទាល់តាមតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កម្ពុជា-វៀតណាម និងកម្ពុជា-ឡាវ ព្រមទាំងតំបន់អតីតសមរភូមិធំៗដូចជា ប៉ៃលិន សំឡូត ម៉ាឡៃ និងអន្លង់វែង។ គោលបំណងចម្បងនៃការចុះផ្ទាល់ដីនេះ គឺដើម្បីជួបសម្ភាសន៍ផ្ទាល់ជាមួយមេទ័ព អតីតយុទ្ធជន និងប្រជាពលរដ្ឋដែលបានឆ្លងកាត់ភ្លើងសង្គ្រាមជាក់ស្តែង និងផ្ទៀងផ្ទាត់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រប្រវត្តិសាស្ត្រឱ្យបានសុក្រឹតបំផុត។
២. ការបំពេញបេសកកម្មផ្អែកលើឯកសារដើម ដោយគ្មានការស្រមើស្រមៃ
នៅក្នុងពិធីសម្ពោធសៀវភៅជាផ្លូវការនៅវិមានព្រឹទ្ធសភា កាលពីថ្ងៃទី ១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី បានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «ការសរសេរសៀវភៅនេះឡើង មិនមែនជាការដេកស្រមើស្រមៃនោះទេ ប៉ុន្តែយើងយកយុទ្ធសាស្ត្រពិតរបស់សម្តេចតេជោ ដែលមិនទាន់មានឯកសារណាចងក្រងច្បាស់លាស់ពីមុនមក យកមកកត់ត្រាទុកឱ្យក្លាយជាការពិតជាប្រវត្តិសាស្ត្រ»។ ឯកឧត្តមបានចំណាយពេលជាង ១ ឆ្នាំបន្ថែមទៀតបន្ទាប់ពីការស្រាវជ្រាវ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ឯកសារសម្ងាត់ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព លិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្ត និងកំណត់ហេតុនៃកិច្ចប្រជុំគណៈរដ្ឋមន្ត្រីប្រវត្តិសាស្ត្រ រហូតសម្រេចបោះពុម្ពបានជាសៀវភៅខ្នាត B5 កម្រាស់ ១ ១១១ ទំព័រ អមដោយរូបភាពឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រកម្រចំនួន ២៤ សន្លឹក។
៣. ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាព៖ ស្ពានចម្លងពីយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ទៅចតុកោណ និងបញ្ចកោណ
ខ្លឹមសារស្នូលនៃសៀវភៅបានរំលេចថា យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ (ដែលដាក់ចេញនៅថ្ងៃទី ២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៨) មិនមែនគ្រាន់តែជាគោលនយោបាយធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែជា «មេគុណ» នៃនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ។ ប្រៀបដូចជាឆ្អឹងខ្នងដែលទ្រទ្រង់សព៌ាង្គកាយមនុស្សមិនឱ្យដួលរលំ យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណបានបម្រើជាសសរស្ដម្ភក្នុងការទប់ស្កាត់ការវិលត្រឡប់នៃសង្គ្រាមស៊ីវិល ទម្លាយភាពឯកោលើឆាកអន្តរជាតិ និងកសាងគ្រឹះម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។ ជ័យជម្នះនៃយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណនេះហើយ ដែលបានក្លាយជាស្ពានចម្លងដ៏រឹងមាំក្នុងការបើកផ្លូវឱ្យកម្ពុជាឈានទៅអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រចតុកោណទាំង ៤ ដំណាក់កាល និងបន្តមកដល់យុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
សួរ៖ តើសៀវភៅ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាពកម្ពុជា» មានកម្រាស់ប៉ុន្មានទំព័រ?
ឆ្លើយ៖ សៀវភៅនេះមានកម្រាស់សរុប ១ ១១១ ទំព័រ (ខ្នាត B5) អមដោយរូបភាពសម្តេចតេជោចំនួន ២៤ សន្លឹក ចែកជា ៤ វគ្គធំៗ និងមានឧបសម្ព័ន្ធគាំទ្រចំនួន ៤។
សួរ៖ តើអ្នកនិពន្ធសៀវភៅនេះជានរណា ហើយបានស្រាវជ្រាវរយៈពេលប៉ុន្មាន?
ឆ្លើយ៖ និពន្ធដោយ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី នាយករងខុទ្ទកាល័យសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ដោយបានចំណាយពេលចុះស្រាវជ្រាវតាមព្រំដែន និងសមរភូមិក្តៅជាង ៥ ឆ្នាំ និងសរសេរជាង ១ ឆ្នាំ។
សួរ៖ ហេតុអ្វីបានជាយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថាជា «ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាព»?
ឆ្លើយ៖ ពីព្រោះវាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះទ្រទ្រង់សន្តិភាពដែលទើបទទួលបានពីនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ មិនឱ្យដួលរលំឡើងវិញ តាមរយៈការពង្រឹងផ្ទៃក្នុង ការទម្លាយភាពឯកោអន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។