ភាគទី ២៖ ឫសគល់នៃជម្លោះ និងសោកនាដកម្មសង្គ្រាមស៊ីវិលរ៉ាំរ៉ៃនៅកម្ពុជា
ស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ភាគទី ២ ឫសគល់នៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងសោកនាដកម្មសង្គ្រាមស៊ីវិលរ៉ាំរ៉ៃ ផ្អែកលើស្នាដៃ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី។
ភាគទី ២៖ ឫសគល់នៃជម្លោះ និងសោកនាដកម្មសង្គ្រាមស៊ីវិលរ៉ាំរ៉ៃនៅកម្ពុជា
- រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី ១៨ មីនា ឆ្នាំ១៩៧០ គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការធ្លាក់ចុះចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលរ៉ាំរ៉ៃ និងការជ្រៀតជ្រែកនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយសង្គ្រាមត្រជាក់។
- របបប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុល ពត បានបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម មនុស្សជាតិ និងសេដ្ឋកិច្ចដល់ចំណុចសូន្យ បន្សល់ទុកនូវកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ៤ ភាគីប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញ។
- សៀវភៅបានគូសបញ្ជាក់ថា សន្តិភាពមិនអាចកើតចេញពីកម្លាំងអាវុធផ្តាច់ព្រ័ត្របានឡើយ គឺទាមទារនូវយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិដ៏ឆ្លាតវៃបំផុត។
ដើម្បីយល់ច្បាស់ពីតម្លៃដ៏មហាសាលនៃ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ» និងនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ យើងត្រូវងាកត្រឡប់ទៅមើលឫសគល់នៃសោកនាដកម្មសង្គ្រាមស៊ីវិលរ៉ាំរ៉ៃដែលបានដុតបំផ្លាញមាតុភូមិកម្ពុជាអស់ជិត ៣ ទសវត្សរ៍។ នៅក្នុងវគ្គទី ១ នៃសៀវភៅ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាពកម្ពុជា» ឯកឧត្តម អៀង ពិសី បានលាតត្រដាងយ៉ាងស៊ីជម្រៅពីរបត់នយោបាយ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធផ្ទៃក្នុង ដែលបានរុញច្រានប្រជាជាតិខ្មែរឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាម និងការបែកបាក់ជាតិដ៏ជូរចត់បំផុត។
១. របត់ប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៧០៖ ភ្លើងសង្គ្រាមត្រជាក់ឆាបឆេះលើទឹកដីកម្ពុជា
ការស្រាវជ្រាវរបស់ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី បានកត់ត្រាយ៉ាងច្បាស់ថា មុនឆ្នាំ១៩៧០ កម្ពុជាធ្លាប់ជាកោះសន្តិភាពមួយនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍រដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ បានរុញច្រានកម្ពុជាឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនដោយផ្ទាល់។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែករាប់លានតោន ការបង្កើតសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងការកកើតឡើងនៃចលនាតស៊ូ បានធ្វើឱ្យផ្ទៃក្នុងកម្ពុជាបែកបាក់ជាបំណែកៗ ហើយបានបើកផ្លូវឱ្យរបបអាវខ្មៅខ្មែរក្រហមអាចឈានទៅក្តាប់អំណាចនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។
២. សោកនាដកម្ម ៣ ឆ្នាំ ៨ ខែ ២០ ថ្ងៃ និងការបន្តនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩
នៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាជនកម្ពុជាជាង ៣ លាននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ និងស្លាប់ដោយការធ្វើទារុណកម្ម អត់ឃ្លាន និងបង្ខំឱ្យធ្វើការហួសកម្លាំង។ ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧ មករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ទោះបីជាប្រជាជនត្រូវបានសង្គ្រោះជីវិតពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍ក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រទេសកម្ពុជាមិនទាន់ទទួលបានសន្តិភាពពេញលេញនៅឡើយទេ។ អង្គការចាត់តាំងខ្មែរក្រហមបានដកថយទៅបោះទីតាំងតាមបណ្តោយជួរភ្នំដងរែក និងព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ បង្កើតជាតំបន់ត្រួតត្រាពីរ រដ្ឋាភិបាលពីរ និងបន្តធ្វើសង្គ្រាមទ័ពព្រៃអូសបន្លាយអស់រយៈពេលជិត ២០ ឆ្នាំបន្ថែមទៀត ដែលបណ្តាលឱ្យពលរដ្ឋរាប់ម៉ឺននាក់បាត់បង់អវយវៈដោយសារគ្រាប់មីន។
៣. មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ ហេតុអ្វីកម្លាំងយោធាតែមួយមុខមិនអាចបញ្ចប់សង្គ្រាមបាន?
ឯកឧត្តម អៀង ពិសី បានវិភាគយ៉ាងក្បោះក្បាយនៅក្នុងសៀវភៅថា អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ការប្រយុទ្ធគ្នាតាមរយៈកម្លាំងយោធាផ្តាច់ព្រ័ត្រ មិនអាចពន្លត់ភ្លើងសង្គ្រាមបានឡើយ ព្រោះភាគីម្ខាងៗតែងតែមានការគាំទ្រពីក្រោយខ្នងដោយមហាអំណាចបរទេស។ សូម្បីតែកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១ និងការបោះឆ្នោតរៀបចំដោយ UNTAC ឆ្នាំ១៩៩៣ ក៏មិនអាចរំលាយអង្គការចាត់តាំងខ្មែរក្រហមបានដែរ ពីព្រោះខ្មែរក្រហមបានធ្វើពហិការមិនចូលរួមបោះឆ្នោត ហើយបន្តកាន់កាប់ទឹកដីមួយភាគធំ។ មេរៀនដ៏ជូរចត់នេះហើយ ដែលបានជំរុញឱ្យសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន រៀបចំចេញនូវ «នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ» និង «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ» ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយដៃខ្មែរខ្លួនឯងជាស្ថាពរ។
សួរ៖ តើសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជាបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅពេលណា?
ឆ្លើយ៖ សង្គ្រាមស៊ីវិលរ៉ាំរ៉ៃនៅកម្ពុជាត្រូវបានបិទបញ្ចប់ទាំងស្រុងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៨ តាមរយៈជោគជ័យនៃនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះរបស់សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន។
សួរ៖ ហេតុអ្វីបានជា UNTAC មិនអាចបញ្ចប់សង្គ្រាមខ្មែរក្រហមបាន?
ឆ្លើយ៖ ដោយសារ UNTAC មិនអាចអនុវត្តការរំសាយអាវុធលើកងទ័ពខ្មែរក្រហមបាន ហើយខ្មែរក្រហមបានដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស បន្តធ្វើសង្គ្រាមទ័ពព្រៃតាមព្រំដែនដដែល។
សួរ៖ តើភាគទី ២ នៃសៀវភៅផ្តល់គុណតម្លៃអ្វីខ្លះដល់អ្នកអាន?
ឆ្លើយ៖ ជួយឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយស្គាល់ច្បាស់ពីឫសគល់នៃសង្គ្រាមស៊ីវិល មហន្តរាយនៃការបែកបាក់ជាតិ និងយល់ដឹងពីមូលហេតុដែលកម្ពុជាត្រូវអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណដើម្បីការពារសន្តិភាព។