ភាគទី ៤៖ បេសកកម្ម UNTAC និងបញ្ហាប្រឈមនៃតំបន់ត្រួតត្រាពីរ រដ្ឋាភិបាលពីរ ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣
ស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីជម្រៅក្នុងសៀវភៅ យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ របស់ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី អំពីដែនកំណត់របស់ UNTAC និងបញ្ហាប្រឈមនៃតំបន់ត្រួតត្រាពីរ រដ្ឋាភិបាលពីរ។
ភាគទី ៤៖ បេសកកម្ម UNTAC និងបញ្ហាប្រឈមនៃតំបន់ត្រួតត្រាពីរ រដ្ឋាភិបាលពីរ
- ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ១៩៩៣ ក្រោមការរៀបចំរបស់ UNTAC ជួយឱ្យកម្ពុជាបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលទាំងស្រុងបានឡើយ។
- ការដកថយរបស់កងទ័ព UNTAC បានបន្សល់ទុកនូវបញ្ហាប្រឈមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ គឺស្ថានភាព «តំបន់ត្រួតត្រាពីរ រដ្ឋាភិបាលពីរ» ដោយក្រុមខ្មែរក្រហមបន្តកាន់កាប់តំបន់ប៉ៃលិន អន្លង់វែង និងម៉ាឡៃ។
- សៀវភៅ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ» របស់ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា បរាជ័យរបស់យន្តការអន្តរជាតិក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាខ្មែរក្រហម បានជំរុញឱ្យសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ដាក់ចេញនូវ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ» និង «នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ» ដោយផ្ទាល់ដៃ។
ក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ពិភពលោកទាំងមូលបានសម្លឹងមើលមកកម្ពុជាដោយក្តីសង្ឃឹម។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានបញ្ជូនបេសកកម្ម UNTAC ដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ដោយចំណាយថវិកាអស់ជាង ២ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដើម្បីរៀបចំការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាគទី ៤ នៃសៀវភៅ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ ឆ្អឹងខ្នងសន្តិភាពកម្ពុជា» ឯកឧត្តម អៀង ពិសី បានលាតត្រដាងនូវការពិតដ៏ជូរចត់មួយ៖ នៅពេលកងទ័ពមួកខៀវដកថយទៅវិញ សន្តិភាពពិតប្រាកដនៅតែមិនទាន់កើតមានលើទឹកដីកម្ពុជានៅឡើយ។
១. ជោគជ័យផ្នែកនយោបាយ និងបរាជ័យផ្នែកយោធារបស់ UNTAC
បេសកកម្ម UNTAC ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការរៀបចំការវិលត្រឡប់របស់ជនភៀសខ្លួនជាង ៣៥ ម៉ឺននាក់ពីជំរំតាមព្រំដែនថៃ និងការរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលនាំទៅរកការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងរបបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ទោះជាយ៉ាងណា ផ្នែកដ៏សំខាន់បំផុតនៃកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស គឺ «ការរំសាយអាវុធ និងការគ្រប់គ្រងកងទ័ព» បានបរាជ័យទាំងស្រុង។ ភាគីខ្មែរក្រហមបានបដិសេធមិនព្រមរំសាយកងទ័ព មិនឱ្យកងកម្លាំង UNTAC ចូលទៅកាន់តំបន់កាន់កាប់របស់ខ្លួន និងបានធ្វើពហិការមិនចូលរួមការបោះឆ្នោតឡើយ។
២. វិបត្តិ «តំបន់ត្រួតត្រាពីរ រដ្ឋាភិបាលពីរ»
នៅពេល UNTAC បញ្ចប់បេសកកម្ម និងដកកងទ័ពចេញពីកម្ពុជានៅចុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានកាត់ជាពីរចំណែកយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត៖ តំបន់មួយគ្រប់គ្រងដោយរាជរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៅរាជធានីភ្នំពេញ និងតំបន់មួយទៀតគ្រប់គ្រងដោយអង្គការចាត់តាំងនយោបាយ និងយោធារបស់ខ្មែរក្រហម ដែលបោះទីតាំងរឹងមាំនៅប៉ៃលិន សំឡូត ម៉ាឡៃ និងអន្លង់វែង។ ខ្មែរក្រហមបានបង្កើត «រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន» ផ្ទាល់ខ្លួន បន្តវាយឆ្មក់ដុតបំផ្លាញភូមិឋាន ដណ្តើមដីស្រែចំការ និងបង្កប់គ្រាប់មីនរាប់លានគ្រាប់ ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាបន្តហូរឈាមដដែល។
៣. ដើមកំណើតនៃការស្វែងរក «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ»
ការស្រាវជ្រាវរបស់ ឯកឧត្តម អៀង ពិសី បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ស្ថានភាពចាក់ស្រេះក្រោយឆ្នាំ ១៩៩៣ បានបង្ហាញឱ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់ថា «គ្មានកងទ័ពបរទេសណាអាចរំលាយខ្មែរក្រហមបានឡើយ ហើយការបន្តធ្វើសង្គ្រាមយោធាតាមបែបបុរាណ ក៏មិនអាចដណ្តើមបានទឹកដីមកវិញទាំងស្រុងនោះដែរ»។ មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រនេះហើយ ដែលបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះជំរុញឱ្យសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ចាប់ផ្តើមរៀបចំ និងអនុវត្តនូវយុទ្ធសាស្ត្របំបែកបំបាក់ រំលាយ និងធ្វើសមាហរណកម្មកងទ័ពខ្មែរក្រហមពីខាងក្នុងតាមរយៈ «យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ» និង «នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ»។
Q: ហេតុអ្វីបានជា UNTAC មិនអាចរំសាយអាវុធកងទ័ពខ្មែរក្រហមបាន?
A: ដោយសារកងកម្លាំង UNTAC ខ្វះឆន្ទៈនយោបាយក្នុងការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាបង្ខំ ហើយខ្មែរក្រហមបានដកខ្លួនចូលទៅក្នុងព្រៃភ្នំ និងតំបន់ស្មុគស្មាញតាមព្រំដែនដែល UNTAC មិនអាចចូលទៅដល់។
Q: តើស្ថានភាពតំបន់ត្រួតត្រាពីរ រដ្ឋាភិបាលពីរ បានបញ្ចប់នៅពេលណា?
A: បានបញ្ចប់ជាស្ថាពរនៅចុងឆ្នាំ ១៩៩៨ តាមរយៈការអនុវត្តនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះរបស់សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ដែលនាំឱ្យខ្មែរក្រហមទម្លាក់អាវុធ និងធ្វើសមាហរណកម្មចូលរួមជាតិទាំងស្រុង។