ហេតុអ្វីបានជាយើងអូសមើលវីដេអូខ្លីៗ (Reels / TikTok) រាប់ម៉ោងមិនចេះធុញ? យន្តការអ័រម៉ូន Dopamine ក្នុងខួរក្បាល

ដោយ៖ ក្រុមការងារនិពន្ធ Khmer Digital News | ចេញផ្សាយ៖ ថ្ងៃទី 16 ខែតុលា ឆ្នាំ 2026

ខ្លឹមសារសង្ខេបសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖

• ការមិនអាចបញ្ឈប់ការអូសមើលវីដេអូខ្លីៗ បណ្តាលមកពីយន្តការចិត្តវិទ្យាហៅថា ប្រព័ន្ធរង្វាន់មិនទៀងទាត់ (Variable Reward System) ដែលជំរុញឱ្យខួរក្បាលបញ្ចេញអ័រម៉ូន Dopamine ឥតឈប់ឈរ។
• អ័រម៉ូន Dopamine មិនមែនជាអ័រម៉ូននៃការពេញចិត្តនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាអ័រម៉ូននៃ «ការចង់បាន និងការរំពឹងទុក» (Anticipation) ដែលធ្វើឱ្យម្រាមដៃចេះតែអូសទៅមុខដើម្បីរកមើលវីដេអូល្អមើលបន្ទាប់។
• ការអូសមើលវីដេអូខ្លីៗរយៈពេលយូរ អាចធ្វើឱ្យផ្នែក Prefrontal Cortex នៃខួរក្បាលចុះខ្សោយសមត្ថភាពផ្តោតអារម្មណ៍ស៊ីជម្រៅ ប៉ុន្តែអាចស្តារឡើងវិញបានតាមរយៈការកំណត់ម៉ោងប្រើប្រាស់។

ភ្នំពេញ — ធ្លាប់ទេដែលអ្នកតាំងចិត្តថាបើកទូរស័ព្ទមើលវីដេអូខ្លីៗត្រឹមតែ ៥ នាទីមុនពេលចូលគេង ប៉ុន្តែដល់ពេលភ្ញាក់ខ្លួនមើលម៉ោងម្តងទៀត ស្រាប់តែកន្លងផុតទៅអស់ ២ ម៉ោងដោយមិនដឹងខ្លួន? ការដែលយើងពិបាកដកភ្នែកចេញពីអេក្រង់ទូរស័ព្ទនេះ មិនមែនមកពីអ្នកខ្សោយឆន្ទៈនោះឡើយ ប៉ុន្តែវាគឺជាការរចនាប្រព័ន្ធ Algorithm យ៉ាងល្អិតល្អន់ដើម្បីភ្ជាប់ផ្ទាល់ជាមួយប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ អ័រម៉ូន Dopamine នៅក្នុងខួរក្បាលមនុស្ស នេះបើយោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកប្រព័ន្ធប្រសាទដែលចុះផ្សាយនៅលើ បណ្ណាល័យវេជ្ជសាស្ត្រជាតិអាមេរិក (NIH / PubMed Central)។

១. តួនាទីពិតប្រាកដនៃអ័រម៉ូន Dopamine៖ អ័រម៉ូននៃការរំពឹងទុក

មនុស្សភាគច្រើនយល់ច្រឡំថា Dopamine គឺជាអ័រម៉ូនដែលផ្តល់ភាពសប្បាយរីករាយនៅពេលយើងទទួលបានអ្វីមួយ។ ប៉ុន្តែតាមការស្រាវជ្រាវផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រខួរក្បាលសម័យទំនើប Dopamine ដើរតួនាទីសំខាន់បំផុតក្នុងការបង្កើត «ចំណង់នៃការស្វែងរក និងការរំពឹងទុក» (Craving and Anticipation)។

នៅពេលអ្នកអូសម្រាមដៃឡើងលើម្តងៗ ខួរក្បាលរបស់អ្នកមិនដឹងមុនឡើយថា វីដេអូបន្ទាប់នឹងជារឿងកំប្លែង ព័ត៌មានគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ឬវីដេអូធម្មតា។ ភាពមិនប្រាកដប្រជានេះហើយ ដែលជំរុញឱ្យកម្រិត Dopamine ស្ទុះឡើងខ្ពស់បំផុត ដើម្បីបញ្ជាឱ្យម្រាមដៃរបស់អ្នកអូសបន្តទៀតឥតឈប់ឈរ (NIH Neurocognitive Impact Study)។

២. យន្តការរង្វាន់មិនទៀងទាត់ (Variable Reward Schedule)

នៅក្នុងចិត្តវិទ្យាអាកប្បកិរិយា យន្តការដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងការបង្កើតទម្លាប់ញៀន គឺ ប្រព័ន្ធរង្វាន់តាមកាលវិភាគមិនទៀងទាត់ (Variable Ratio Reinforcement) ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយអ្នកចិត្តវិទ្យា B.F. Skinner។ វាដំណើរការដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងម៉ាស៊ីនល្បែងស্লត (Slot Machines)៖ ពេលខ្លះអ្នកអូសប៉ះវីដេអូមិនសូវល្អមើល ២-៣ ជាប់គ្នា រួចស្រាប់តែប៉ះវីដេអូដ៏ជក់ចិត្តមួយយ៉ាងខ្លាំង។

ប្រសិនបើវីដេអូទាំងអស់សុទ្ធតែល្អមើលស្មើគ្នា ខួរក្បាលនឹងឆាប់ធុញទ្រាន់។ ប៉ុន្តែដោយសាររង្វាន់មកដល់ដោយមិនអាចទស្សន៍ទាយទុកមុន រួមផ្សំនឹងមុខងារអូសគ្មានទីបញ្ចប់ (Infinite Scroll) ដែលលុបបំបាត់សញ្ញាបញ្ឈប់ធម្មជាតិ ទើបធ្វើឱ្យខួរក្បាលជាប់នៅក្នុងរង្វង់វិលជុំ (Dopamine Loop) រាប់ម៉ោង។

៣. ផលប៉ះពាល់លើការផ្តោតអារម្មណ៍ និងវិធីផ្តាច់ចេញពីរង្វង់ Dopamine

ការទទួលរងនូវការរំញោចខ្លាំងៗក្នុងរយៈពេលខ្លីត្រឹម ១៥ ទៅ ៣០ វិនាទីជាប្រចាំ ធ្វើឱ្យខួរក្បាលស៊ាំនឹងការទទួលបានអារម្មណ៍រំភើបភ្លាមៗ (High Stimulation Threshold)។ ជាលទ្ធផល នៅពេលអ្នកងាកមកអានសៀវភៅ សរសេររបាយការណ៍ ឬធ្វើការងារដែលត្រូវការពេលវេលាយូរ ខួរក្បាលនឹងមានអារម្មណ៍ធុញថប់ និងពិបាកផ្តោតអារម្មណ៍។

ដើម្បីគ្រប់គ្រងខួរក្បាលមកវិញ អ្នកជំនាញណែនាំឱ្យ៖ កំណត់ម៉ោងរោទ៍បិទកម្មវិធី (App Timer) ត្រឹម ៣០ នាទីក្នុងមួយថ្ងៃ បិទទូរស័ព្ទទុកឱ្យឆ្ងាយពីគ្រែគេងយ៉ាងហោចណាស់ ៤៥ នាទីមុនចូលគេង និងជៀសវាងការបើកមើលវីដេអូខ្លីៗភ្លាមៗនៅពេលទើបភ្ញាក់ពីគេងពេលព្រឹក។

សំណួរចម្លើយដែលគេឧស្សាហ៍សួរ (FAQ)

សំណួរ៖ ហេតុអ្វីបានជាការមើលវីដេអូខ្លីៗពេលព្រឹកព្រលឹម ធ្វើឱ្យយើងខ្ជិលធ្វើការពេញមួយថ្ងៃ?

ចម្លើយ៖ ពីព្រោះការទទួលបានអ័រម៉ូន Dopamine កម្រិតខ្ពស់ដោយមិនបាច់ប្រឹងប្រែងនៅពេលព្រឹក ធ្វើឱ្យខួរក្បាលបាត់បង់កម្លាំងចិត្តក្នុងការធ្វើការងារធម្មតាដែលផ្តល់រង្វាន់យឺតជាង។

សំណួរ៖ តើខួរក្បាលដែលបាត់បង់ការផ្តោតអារម្មណ៍ដោយសារវីដេអូខ្លីៗ អាចស្តារឡើងវិញបានទេ?

ចម្លើយ៖ អាចស្តារឡើងវិញបាន ១០០%! តាមរយៈការកាត់បន្ថយម៉ោងអេក្រង់ និងការហ្វឹកហាត់អាន ឬធ្វើការងារផ្តោតអារម្មណ៍ម្តង ២៥ នាទី ប្រព័ន្ធទទួលសញ្ញា Dopamine នឹងត្រឡប់មករកតុល្យភាពធម្មជាតិវិញក្នុងរយៈពេល ២ ទៅ ៣ សប្តាហ៍។

ប្រភពព័ត៌មានផ្លូវការ៖ រៀបរៀងដោយក្រុមការងារនិពន្ធ Khmer Digital News ផ្អែកលើការសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធប្រសាទពី National Institutes of Health (NIH / PMC) និង Neurocognitive Impact of Social Media Research។